هک رشد چیست و چگونه باید آن را اجرا کنیم؟

اگر تصور شما از هک کردن، جوانی با هودی سیاه است که در اتاق تاریک کدهای سبز رنگ می‌نویسد تا به سیستم امنیتی بانک نفوذ کند، آماده باشید تا با تعریف هک رشد (Growth Hacking) این ذهنیت سینمایی را کاملاً کنار بگذارید!

💡 هک رشد، قرار نیست برایتان معجزه کند؛ فقط می‌تواند به‌شکل هنرمندانه‌ای داده‌ها، رفتار مشتریان و استراتژی بازاریابی را کنار هم بچیند تا شما را به بهترین نتایج ممکن برساند.

هکر رشد واقعی، کسی است که در مراحل قیف فروش جست‌وجو کند تا ببیند چطور می‌توانیم با کمترین هزینه، بیشترین ارزش را برای مشتری خلق کنیم؛ یعنی همان بازاریابی ارزش‌محور (Customer Value Marketing) که فیلیپ کاتلر در کتاب «اصول بازاریابی» آن را به‌عنوان راز اصلی رشد پایدار معرفی می‌کند.

برویم سراغ اولین و البته کلیدی‌ترین سوال:

هک رشد چیست؟

اگر عبارت هک رشد را در گوگل جستجو کنید، احتمالاً با تعریف شان الیس (Sean Ellis) در سال ۲۰۱۰ مواجه می‌شوید: «هک رشد بازاریابی مبتنی بر آزمایش است.» اما این تعریف برای دنیای پیچیدهٔ امروز، اصلاً کافی نیست.

⭐ اگر بخواهیم دقیق‌تر شویم، باید در جواب هک رشد چیست، بگوییم:

«هک رشد یا Growth Hacking، فرآیند آزمایش سریع و مستمر در تمامی مراحل قیف بازاریابی و تکامل محصول است که هدف آن شناسایی موثرترین راه‌های رشد کسب‌وکار است.»

به زبان ساده‌ و خودمانی: هک رشد یعنی «از آب کره گرفتن!» یعنی بدانید چطور با بودجه‌ای که رقبا آن را «ناچیز» می‌دانند، نتایجی بگیرید که دیگران، آن را «غیرممکن» می‌خوانند.

💡 رایان هالیدی می‌گوید:‌

«بازاریابی همیشه درباره یک چیز بوده و هست که مشتریان شما چه‌کسانی هستند و کجا به آن‌ها دسترسی دارید».

هک رشد هم بر همین مفهوم سوار است؛ با این فرق که پیدا کردن این «چه» و «کجا»‌ دیگر شبیه به یک بازی بیست سوالی نیست! شبیه به یک محفل زیر زمینی است که در آن برنامه‌نویسان، دانشمندان داده و متخصصان بازاریابی دور هم گرد می‌آیند تا با پردازش اطلاعات، دقیق‌ترین راه‌حل را پیدا کنند. 

💡 چند آمار جذاب درباره هک رشد برای اینکه بدانید اهمیت استفاده از هک رشد چیست و چرا انقدر روی آن تاکید می‌کنیم، نگاهی به آمارهای زیر بیندازید! ۱- هر ماه، ۵۳۰۰۰ نفر در گوگل عبارت هک رشد را جست‌وجو می‌کنند؛ این آمار، خود به تنهایی نشان می‌دهد که درصد زیادی از کسب‌وکارها پیگیر این استراتژی هستند. ۲- استفاده از فرایندهای اتوماتیک ارتباط با مخاطب با استفاده از هک رشد، مانند ایمیل‌های خودکار، شانس جذب لید را تا ۹۰۰ درصد افزایش خواهد داد. ۳- ۶۸ درصد از کسب‌وکارهای B2B توجهی به قیف هک رشد ندارند و این، یعنی یک فرصت طلایی برای رشد شما در این حوزه! ۴- هک رشد، تاکید زیادی روی جلب توجه و حفظ مشتریان فعلی دارد. با توجه به اینکه مشتریان فعلی، ۵۰ درصد بیشتر از مشتریان جدید، به محصولات جدید شما توجه می‌کنند، استفاده از این استراتژی به سودآوری بیشتر کمک شایانی خواهد کرد. با توجه به این آمارها، اگر تا همین حالا هم از هک رشد استفاده نکرده‌اید، یعنی از بسیاری از کسب‌وکارهایی که این استراتژی را جدی گرفته‌اند عقب هستید. پس حتما باید فکری اساسی برای اجرای تکنیک‌های هک رشد بکنید.

هکر رشد کیست؟

شان الیس (Sean Ellis)، خالق این واژه، هکر رشد را این‌گونه تعریف می‌کند:

«هکر رشد کسی است که قطب‌نمای ذهنی‌اش تنها یک جهت را نشان می‌دهد: رشد.»

به زبان ساده، به کسی هکر رشد می‌گوییم که فردی خلاق و تحلیل‌گر باشد و بتواند با استفاده از داده‌ها، روانشناسی و تکنولوژی موجود، کوتاه‌ترین و ارزان‌ترین مسیر را برای رشد کسب‌وکار پیدا کند.

هکرهای رشد، ۳ ویژگی کلیدی دارند که باعث می‌شود با بازاریاب‌های سنتی فرق داشته باشند:

• داده‌محور است، نه حس‌محور (The Data Scientist) در حالی که بازاریاب سنتی می‌گوید: «فکر می‌کنم رنگ قرمز برای دکمه بهتر است»، هکر رشد می‌گوید: «بیایید تست A/B بگیریم و ببینیم داده‌ها چه می‌گویند.»
• رفتارگرا است (The Behavioral Psychologist) هکر رشد می‌داند که پشت هر کلیک، یک انسان با احساسات پیچیده نشسته است. او نمی‌گوید «محصول ما عالی است»؛ بلکه با استفاده از اصول متقاعدسازی و علوم رفتاری، ذهن مخاطب را قلقلک می‌دهد تا ناخودآگاه واکنش نشان دهد.
• همه‌فن‌حریف در اجرا (The Product Engineer) بازاریاب سنتی برای تغییر یک متن در سایت، باید به واحد فنی تیکت بزند و یک هفته صبر کند. هکر رشد خودش دست به کار می‌شود. او مرز بین بازاریابی و محصول را از بین می‌برد. مثلاً به‌جای اینکه فقط محصول را تبلیغ کند، پیشنهاد می‌دهد که دکمهٔ «دعوت از دوستان» از منوی تنظیمات، به صفحهٔ اصلی منتقل شود.

در واقع، بر خلاف بازاریاب‌های سنتی که دغدغهٔ آن‌ها حفظ پرستیژ برند، دریافت بودجه‌های سنگین تبلیغاتی و نمایش برند روی بیلبوردهای بزرگ است، هکر رشد، بیشتر به فکر این است که با محدودترین امکانات، تغییراتی مفید ایجاد کند و بیشترین تاثیر را بر رشد داشته باشد.

مهم‌ترین اصول هک رشد

برای اینکه در مسیر هک رشد قدم بگذارید و به بهترین شکل آن را اجرا کنید، باید بدانید که این فرایند، اصلاً آسان نیست و می‌تواند از بازاریابی سنتی پیچیده‌تر هم باشد. بنابراین، باید برای اجرای هک رشد، به ۵ اصل کلیدی و مهم دقت کنید:

اصول	باورهای غلط	واقعیت هک رشد (Growth Hacking)
ماهیت زمانی	پروژه‌ای و مقطعی (کمپین‌محور)	یک فرایند دائمی و بدون توقف
مبنای تصمیم‌گیری	حدس، گمان و سلیقهٔ شخصی	آزمون‌های علمی و تحلیل داده‌ها
تخصص مجری	صرفاً بازاریاب یا صرفاً برنامه‌نویس	ترکیب خلاقانه بازاریابی و کدنویسی (داده‌محور)
نحوهٔ اجرا	اقدامات تصادفی و پرتابی (Spray & Pray)	شناخت دقیق نیاز مخاطب و اجرای هدفمند
دامنهٔ نفوذ	محدود به واحد تبلیغات و فروش	همه‌جانبه (شامل اصلاح محصول، خدمات و روش‌ها)

چرا باید هک رشد را جایگزین بازاریابی سنتی کنیم؟

بیایید روراست باشیم. بازاریابی سنتی مثل تیراندازی با اسلحه شکاری در تاریکی است؛ شاید به هدف بزنید، اما گلوله‌های زیادی هدر می‌دهید. در مقابل، هک رشد مثل تک‌تیراندازی با دوربین لیزری است.

• تمرکز روی محصول: بازاریابی سنتی می‌گوید: «محصول ساخته شده، حالا آن را بفروش.» هک رشد می‌گوید: «آیا محصول طوری ساخته شده که خودش، خودش را بفروشد؟»
• بودجه و هزینه: شرکت‌های سنتی برای دیده شدن پول می‌پاشند؛ مثل نصب بیلبوردهای میلیاردی. هکرهای رشد برای دیده شدن، خلاقیت خرج می‌کنند؛ مثل ساخت یک کلیپ ساده و وایرال شدن در اینستاگرام.
• داده‌محوری مطلق: در بازاریابی سنتی، تصمیم‌ها اغلب بر اساس حس ششم مدیران گرفته می‌شود. در هک رشد، داده‌های واقعی، راهنمای راه شما هستند و بدون آن‌ها، نباید کاری انجام بدهید!

🧩 مفهوم ستارهٔ قطبی در هک رشد هک رشد بر خلاف بازاریابی سنتی که ده‌ها KPI را دنبال می‌کند (لایک، بازدید، ایمپرشن)، بر یک معیار واحد تمرکز دارد که مستقیماً با «ارزش ارائه شده به مشتری» و «رشد» مرتبط است. به این معیار، OMTM (One Metric That Matters) یا در اصطلاح، ستارهٔ قطبی می‌گویند.تمام کارها و برنامه‌ها، باید در راستای رشد همین معیار باشند؛ مثلاً: برای Airbnb: تعداد شب‌های رزرو شده. برای Facebook: تعداد کاربران فعال ماهانه. برای شما این معیار چیست؟

پیش‌نیازهای ضروری برای اجرای هک رشد

بسیاری از کسب‌وکارها شکست می‌خورند چون سعی می‌کنند روی دیواری که هنوز پی‌ریزی نشده، سقف بسازند! قبل از اجرای هر تکنیکی برای هک رشد، باید دو اصل را در نظر بگیرید:

۱- تناسب محصول با بازار

مارک اندرسن، سرمایه‌گذار افسانه‌ای، می‌گوید: «تنها چیزی که واقعاً مهم است، رسیدن به PMF یا Product-Market Fit است.»

⭐ هک رشد نمی‌تواند یک محصول بد را نجات دهد. اگر محصول شما مشکلی از مردم حل نکند، تلاش برای پیشرفت، مثل آب در هاون کوبیدن بی‌فایده است!

بنابراین قبل از اینکه کاری بکنید، از مشتری‌ها بازخورد بگیرید و ببینید اصلاً از محصول راضی هستند یا نه؟ مقاله‌های زیر در این مسیر کمکتان می‌کنند:

• چطور بازخورد مشتریان را دریافت و تحلیل کنیم؟
• حلقه بازخورد چیست؟‌
• CRM یا مدیریت ارتباط با مشتری چیست؟

۲- مهارت‌های T-شکل

برای اینکه یک هکر رشد حرفه‌ای شوید یا کسی را جذب کنید که فرایند هک رشد را برایتان اجرا کند، باید بدانید مهارت‌های T شکل چه هستند. این مهارت‌ها، دو بخش دارند:

• خط افقی (دانش عمومی): آشنایی کلی با روانشناسی، کپی‌رایتینگ، سئو، طراحی بصری و آمار.
• خط عمودی (تخصص عمیق): تسلط کامل بر تحلیل داده، اتوماسیون بازاریابی و A/B تست.

این دو مورد، کنار هم کمک می‌کنند که هک رشد به بهترین شکل ممکن پیش برود و نتیجهٔ بهتری بگیرید.

💟 پیشنهاد مطالعه: نقشه سفر مشتری چیست؟

چرخهٔ علمی هک رشد (AIPT)

هک رشد جادو نیست، یک فرآیند تکرارپذیر است. ما برای موفقیت در مسیر هک کردن رشد، مدل AIPT را پیشنهاد می‌کنیم:

• تحلیل (Analyze): داده‌ها را بررسی کنید. کجا ریزش داریم؟ کدام مشتریان بیشترین سود را دارند؟
• ایده‌پردازی (Ideate): بر اساس داده‌ها، ایده بدهید. (مثلاً: اگر به مشتریان برنزی کد تخفیف اختصاصی بدهیم، برگشت آن‌ها ۲۰٪ بیشتر می‌شود).
• اولویت‌بندی (Prioritize): با استفاده از فریم‌ورک ICE (Impact, Confidence, Ease) ایده‌ها را رتبه‌بندی کنید.
• آزمایش (Test): ایده را در مقیاس کوچک اجرا کنید. (مثلاً روی ۵۰۰ نفر از اعضای باشگاه مشتریان).

آشنایی با قیف هک رشد (AAARRR)

در ادامهٔ این مقاله، قرار است با استراتژی‌های هک رشد آشنا شوید، اما پیش از آن، بهتر است بدانید که این نوع استراتژی‌ها بر اساس یک قیف به نام Pirate Funnel یا قیف دزدان دریایی ساخته می‌شوند، اما ما قرار نیست چیزی را بدزدیم:)

قیف هک رشد، درست مانند قیف فروش از مرحلهٔ آگاهی شروع می‌شود و در نهایت، باید شما را به مشتری‌های وفادار و واقعی برساند؛ تنها فرقش، این است که در قیف هک رشد، باید در هر مرحله یک اقدام بهینه و خاص برای رشد بیشتر انجام بدهید:

مرحله ۱: آگاهی

اینجا جایی است که باید بلندگوی خود را دست بگیرید و خودتان را به دیگران معرفی کنید؛ به زبان ساده، باید با تبلیغات شروع کنید.

فرایند آگاهی در هک رشد می‌تواند از کانال‌های زیر انجام شود:

• بهینه سازی موتورهای جست‌وجو (SEO)
• تبلیغات کلیکی (PPC)
• بازاریابی در شبکه‌های اجتماعی
• بازاریابی محتوایی
• اینفلوئنسر مارکتینگ
• بازاریابی ایمیلی
• بازاریابی سنتی
• تبلیغات دهان به دهان
• تبلیغات پولی (مانند گوگل ادز)

برای اینکه بدانید کدام کانال برای شما مناسب‌تر است، سراغ تست‌های تبلیغاتی در مقیاس کوچک بروید و بهترین گزینه را انتخاب کنید تا در زمان و هزینه صرفه‌جویی شود.

به یاد داشته باشید که هدف نهایی هک رشد، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری است؛ پس بیهوده روی کانال‌های مختلف آگاه‌سازی سرمایه‌گذاری نکنید!

💟 پیشنهاد مطالعه: آموزش کامل طراحی کمپین تبلیغاتی (در این مقاله توضیح داده‌ایم که چطور با استفاده از لژیون، یک کمپین تبلیغاتی یا فروش را طراحی و اجرا کنیم.)

مرحله ۲: جذب

این مرحله، به مرحلهٔ قبلی وصل است. محتواهایی که در معرض دید مشتری می‌گذارید، باید آنقدر جذاب باشند که حس علاقه را در ذهن او روشن کنند. مثلاً:

• محتوای بلاگ سئوشده که به یک سوال مخاطب جواب بدهد؛
• محتوای ویدیویی اینستاگرام که راه‌حل یک موضوع را نشان دهد؛
• محتوای صوتی و پادکست که راهنمای مسیر رشد مشتری شود.

در کل، بازاریابی محتوایی در هک رشد معجزه می‌کند؛ فقط باید بدانید مخاطبتان به چه چیزی نیاز دارد و طبق نیاز او پیش بروید. در کنار رفع مشکل مخاطب، می‌توانید محصول خود را هم به‌عنوان راه حل معرفی کنید تا مشتری جذبتان شود.

در این مرحله، حتما اطلاعاتی مانند آدرس ایمیل یا شماره تماس را از مخاطب دریافت کنید، زیرا در مراحل بعدی به آن‌ها نیاز خواهید داشت.

💟 پیشنهاد مطالعه: استراتژی اقیانوس آبی چیست؟

مرحله ۳: فعالسازی

تا این مرحله، هنوز هیچ خریدی اتفاق نیفتاده است و اینجا شما باید با اصول متقاعدسازی وارد عمل شوید و او را ترغیب کنید که خرید کند. هرچه مشتری بیشتر به برند شما علاقه پیدا کرده باشد، شانس فعال شدن و خرید او با اجرای استراتژی‌های هک رشد بیشتر است.

اما چطور؟

• فرایند خرید را برای مشتری ساده کنید؛
• به او مزایای ویژه ارائه دهید؛
• پاسخگوی مشکلات و سوال‌هایش باشید.

🧩 مثلاً می‌توانید به‌محض ورود کاربر به سایت، با استفاده از مارکتینگ اتومیشن، برای او پیامکی با کد تخفیف خوش‌آمدگویی بفرستید. این کار، اصل عمل متقابل را در ذهن مشتری فعال می‌کند و باعث بالا رفتن انگیزه‌ٔ خرید می‌شود.

💟 پیشنهاد مطالعه: مدیریت تجربه مشتری (با استفاده از CEM، ببینید مشتری در فرایند خرید چه تجربه‌ای دارد؟ این تجربه را بهتر کنید و در مسیر رشد قدم بردارید.)

مرحله ۴: درآمد

در نهایت، هیچ رشدی بدون درآمد معنا ندارد! حتی اگر در یک روز بتوانید یک میلیون مخاطب جذب کنید، تا زمانی که درآمد شما رشدی نکرده باشد، نمی‌توانید از موفقیت استراتژی هک رشد دم بزنید.

⭐ اگر ارزش طول عمر مشتری یا همان CLV، حدود ۳ برابر هزینه جذب مشتری یا CAC باشد، یعنی بازی را برده‌اید! اما اگر این دو برابر هستند، اختلاف کمی دارند یا حتی هزینه‌ها بیشتر از درآمد است، باید در فرایند اجرای هک رشد تجدید نظر کنید.

اما اینجا، پایان فرایند هک رشد نیست و همین موضوع است که این استراتژی را از سایر بخش‌های بازاریابی متمایز می‌کند!

مرحله ۵: حفظ و بازگشت

بر اساس منابع معتبر، طبق تحقیقات هاروارد، افزایش ۵ درصدی نرخ حفظ مشتری، می‌تواند سود را ۲۵ تا ۹۵ درصد افزایش دهد؛ اینجاست که هک رشد واقعی اتفاق می‌افتد و لژیون وارد عمل می‌شود!

لژیون، یک پلتفرم باشگاه مشتریان است که به شما کمک می‌کند با کارهای زیر، روی بازگشت مشتریان و وفاداری آن‌ها به برند، بیشترین تاثیر را داشته باشید:

• به کمک افزونهٔ ووکامرس باشگاه مشتریان و کد API به سایت فروشگاهی شما متصل می‌شود؛
• یک صندوق فروشگاهی هوشمند با قابلیت اتصال به باشگاه مشتریان دارد؛
• با استفاده از هستهٔ CDP یا پلتفرم داده‌های مشتریان، اطلاعات را از سایت و فروشگاه حضوری جمع می‌کند و به‌شکل یکپارچه در اختیارتان قرار می‌دهد؛
• برای هر مشتری یک پروفایل ۳۶۰ درجه بسازید و ببینید هر مشتری، چه علایق و نیازهای ویژه‌ای دارد؛
• با دسته‌بندی مشتریان بر اساس مدل RFM و معیارهای داینامیک، کمک می‌کند که بازاریابی شخصی‌سازی‌شده را به بهترین شکل اجرا کنید؛
• برای افزایش انگیزه‌ٔ مشتریان، از برنامه‌های وفادارسازی متنوع مانند کش بک، گردونهٔ شانس آنلاین، طراحی ماموریت و گیمیفیکیشن استفاده کنید؛
• گزارش‌های دقیق دربارهٔ نرخ بازگشت مشتریان، نرخ ریزش یا Churn Rate، ارزش طول عمر مشتری (CLV) و میزان تعامل مشتری با برند دریافت کنید.

در واقع، لژیون یک ترکیب برنده از CRM، CEM، CDP و باشگاه مشتریان است؛ پلتفرمی جامع که کمک می‌کند نیاز مشتری را در لحظه درک کنید و کمپین‌های بازاریابی را به بهترین شکل پیش ببرید.

💜 برای شروع کار با لژیون و استفاده از آن در فرایند هک رشد، می‌توانید صفحهٔ «تعرفه‌های باشگاه مشتریان» را ببینید و بهترین پلن را طبق نیاز خود انتخاب کنید. همچنین در مقاله‌های زیر، اطلاعات بیشتری دربارهٔ این پلتفرم قرار داده‌ایم:

• آموزش راه اندازی باشگاه مشتریان با لژیون
• پلتفرم لژیون چیست؟

مرحله ۶: ارجاع

هک رشد، باید باعث رشد خودکار برند شود و از یک جا به بعد، نیازی به دخالت مستقیم و بیش از حد شما نداشته باشد. در مرحلهٔ اجرا، روی این نکته تمرکز ویژه خواهد شد.

در این مرحله، باید کاری کنید که دیگران شما را به مخاطبان جدید معرفی کنند و باعث جذب لید و افزایش فروش شوند. به این کار، تبلیغات دهان به دهان هم گفته می‌شود.

طراحی کمپین‌های هدایت رفتار مشتری، استفاده از امکانات باشگاه مشتریان و ارائه محصول و خدمات باکیفیت، باعث می‌شود که برند شما همه‌جا زبانزد شود و دیگر نیازی به هزینه روی تبلیغات نداشته باشید.

💟 پیشنهاد مطالعه: بازاریابی ارجاعی چیست؟ (در ۸ مرحله، کاری کنید که مشتری‌های فعلی، شما را به دیگران هم معرفی کنند.)

۱۶ استراتژی هک رشد برای فروش بیشتر

وضعیت فعلی شما هرچه که هست، می‌تواند بهتر باشد. پس باید راه‌های جدید را امتحان کنید تا حفظ مشتری را بهبود بخشید. این پایه‌ای‌ترین ذهنیت هک رشد است. 

در ادامه ۱۶ استراتژی هک رشد را برای جذب مشتری جدید، حفظ مشتریان قدیمی و افزایش درآمد حاصل از فروش بررسی می‌کنیم:

۱. با لبخند خارج شوید (Exit Intent) 

بازاریابی ایمیلی هنوز هم یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین و در عین حال موثرترین روش‌های جذب کاربران است. به شرط آن‌که اسپم نشوید! برای جلوگیری از این موضوع همیشه باید سرمایه بانک ایمیل خود را افزایش بدهید. بطور کلی این موضوع زمان‌بر و پرهزینه است. اما می‌توانید به کمک (Exit Intent) گسترش بانک ایمیل خود را هک کنید. 

برای این‌کار رفتار کاربران را زیر نظر بگیرید و زمانی که قصد خروج از صفحه شما را دارند، پاپ‌آپ جادویی را باز کنید و به آن‌ها پیشنهادی بدهید که نتوانند رد کنند. در ازای پیشنهاد، باید یک ایمیل معتبر دریافت کنید تا راه ارتباط بعدی شما با مشتری باشد.

💟 پیشنهاد مطالعه: بازاریابی حسی (در این مقاله می‌آموزید که چطور با استفاده از حواس پنجگانه، در مشتری حسی خوشایند ایجاد کنید و فروش را بالا ببرید.)

۲. مشوق‌های بیشتر برای تعامل بیشتر

مردم عاشق چشم‌ و ابروی کسب‌وکارتان نیستند که تمام پول خود را خرج شما کنند. اما اگر به اندازه کافی دست‌ و دلباز باشید و با دادن تخفیف و پاداش در نرم‌ افزار باشگاه مشتریان نشان دهید که قدردان هر نوع توجهی هستید، می‌بینید که عین آتش در انبار کاه، برندتان شبکه‌های اجتماعی را می‌گیرد. 

شما می‌توانید با استفاده پلتفرم وفادارسازی لژیون، تعامل مشتریان در شبکه‌های اجتماعی را به ماموریت‌هایی تبدیل کنید تا با انجام آن‌ها، پاداش مناسب‌ مادی یا غیرمادی دریافت کنند. بطور مثال می‌توانید این ماموریت را بسازید:
با انتشار این ویدیو با #لژیون کتاب راهنمای کامل اینفلوئنسر شدن را هدیه بگیرید.

💟 پیشنهاد مطالعه: وفاداری مشتری چیست؟

۳. بازی و دیگر هیچ

گیمیفیکیشن یکی از بهترین استراتژی‌های هک رشد به حساب می‌آید. وقتی فرایندها به بازی تبدیل شوند، مخاطب ساعت‌ها با آن‌ها سرگرم خواهد شد و نتیجه، این است که بدون اجبار و فشار، فعالیت‌های دلخواه شما را انجام خواهد داد. 

ثبت‌نام در یک سرویس می‌تواند به امری خسته کننده برای مشتریان تبدیل شود. Dropbox با گیمیفای کردن روند ثبت‌نام، با گذر از هر مرحله فضای ذخیره‌سازی بیشتری را در اختیار کاربران قرار می‌دهد یا در بعضی از سرویس‌ها به شرط عبور از مراحل ثبت‌نام به کاربرکوین، جم یا کوپن داده می‌شود.

اگر می‌خواهید فرایند گیمیفیکیشن را راحت‌ و سریع اجرا کنید، نرم افزار باشگاه مشتریان گزینهٔ خوبی برای شماست؛ زیرا بدون نیاز به نصب برنامه‌های اضافی می‌توانید بازی‌ها را طراحی کنید، در اختیار مخاطبان قرار دهید و سپس، آمار و گزارش تعامل آن‌ها را ببینید.

💟 پیشنهاد مطالعه: گیمیفیکیشن چیست؟

۴. اضطرار و ترس جا ماندن

جمله فرصت محدود، تعداد محدود، شمارش معکوس و هرآن‌چه که ترس از دست دادن را در مشتری به‌وجود بیاورد، باعث ایجاد یک تمایل روانی در ذهن افراد می‌شود؛ زیرا هیچکس احساس از دست دادن را دوست ندارد.

در شرایط اضطرار میل به بقا و اقدام فعال می‌شود. برای همین وقتی احساس کنیم چیزی ممکن است از دست برود، بدون آن‌که بدانیم چرا، خود را نسبت به تهیه آن‌چیز ناچار می‌بینیم.

البته برای استفاده از این استراتژی هک رشد، باید دقت کنید که پیشنهادهای شما مفید و ارزشمند باشند. در غیر این صورت، مشتری تمایلی به انجام سریع اقدامات مورد نظر شما نشان نخواهد داد.

۵. هک رشد با معجزهٔ واژهٔ «رایگان»

حتما مَثَل معروف «مفت باشد، کوفت باشد» را شنیده‌اید. حالا در نظر بگیرید که کوفت نباشد و بالعکس محصول با ارزشی هم باشد! خودبه‌خود توجه مخاطبان شما به این موضوع جلب می‌شود. 

محصولات فریمیوم(Freemium)، محصولاتی هستند که در نسخه رایگان ویژگی‌های کافی را در اختیار کاربران می‌گذارند تا کاربران را علاقه‌مند کنند و برای خرید نسخه کامل محصول تشویق شوند. 

۶. ویدئو مارکتینگ

تجربه موفقیت دراپ‌باکس از یک ویدیو شروع شد. ویدیوها به راحتی توجه مشتریان را جلب می‌کنند و وایرال می‌شوند. با گسترش شبکه‌های اجتماعی هزینه ساخت ویدیوها کاملا به صرفه به‌نظر می‌رسد. فقط باید با ترندها همراه شوید و استراتژی هک رشد را با توجه به داده‌ها و اطلاعات واقعی که از مشتریان و رقبا به دست آورده‌اید، به اجرا درآورید. 

۷. جایزه‌های هیجان‌انگیز؛ ولی به اندازه

قرعه‌کشی‌ها، بازی‌های تعاملی و مسابقات آنلاین در باشگاه مشتریان، رابطهٔ کسب‌وکار و مشتری را در وضعیت‌ برد-برد قرار می‌دهد. مشتریان با اشتیاق دیگران را به بازی دعوت می‌کنند و در این معامله، هم مشتری و هم کسب‌وکار، راضی و خوشحال هستند! 

البته از آنجایی که هک رشد بر مدیریت هزینه‌ها تاکید دارد،‌ باید دقت کنید که بیش از حد روی جوایز و تخفیف‌ها هزینه نکنید تا در نهایت، کمپین‌ها نتیجهٔ برعکس ندهند.

💟 پیشنهاد مطالعه: بهترین جوایز باشگاه مشتریان

۸. استفاده از اینفلوئنسر مارکتینگ

هک رشد با کمک اینفلوئنسرها معجزه می‌کند. وبلاگ‌نویس‌ها یا اینفلوئنسرهای شبکه‌های اجتماعی، می‌توانند با بیان‌کردن نقد و نظراتشان در رسانه‌ها نگاه کاربران بسیاری را به سمت شما بچرخانند. شرکت‌های بسیاری از این استراتژی برای هک رشد استفاده می‌کنند. فقط دقت کنید که رسانه یا بلاگری که انتخاب می‌کنید، مخاطبانی مانند مخاطبان هدف شما داشته باشد و آمار واقعی ارائه کند.

۹. روش Hotmail برای هک رشد

یکی از ساده‌ترین راه‌های استفاده از هک رشد، تبلیغ کسب‌وکار خود از طریق امضای ایمیل است. با اضافه کردن اطلاعات تماس یا لینک به وب‌سایت یا محصول خود در امضای ایمیل‌هایتان، می‌توانید به‌طور مستقیم به مخاطبان اطلاعات کسب‌وکارتان را ارائه دهید و آن‌ها را به ارتباط با خود دعوت کنید. این راهکار ساده اما موثر می‌تواند به ترویج کسب‌و‌کار و افزایش آگاهی مخاطبان نسبت به آن کمک کند.

۱۰. شرکت در نمایشگاه‌های مرتبط

هک رشد صرفا به حضور در فضاهای دیجیتال محدود نمی‌شود؛ مثلا یکی از بهترین استراتژی‌های هک رشد، حضور در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی حوزه تخصصی خودتان است.

نمایشگاه‌ها عموماً بهترین مکان برای ارتباط مستقیم با مشتریان بالقوه هستند.  مشتریان شما در کنار یکدیگر جمع‌ می‌شوند و کاملا برای شنیدن از شما و محصولی که تولید می‌کنید آمادگی دارند. فقط باید تکنیک‌های جلب توجه مخاطب را به خوبی بلد باشید. 

۱۱. کارگاه‌های آنلاین و وبینارهای رایگان، بهترین استراتژی‌های هک رشد

برگزاری وبینارها،‌ پادکست‌ها و کارگاه‌های آموزشی برند شما را به یک مرجع معتبر و مطمئن برای کسب‌وکارهای دیگر و مخاطبان عادی تبدیل می‌کند. 

موضوعات مورد علاقه مخاطبان خود را شناسایی کنید و از اساتید و مدرسان آن حوزه برای برگزاری رویدادهای آموزشی کمک بگیرید، در نهایت، از نتیجهٔ این کار شگفت‌زده خواهید شد! 

۱۲. پخش محتوای وایرال

ویدئوهایی که در شبکه‌های اجتماعی وایرال می‌شوند، می‌توانند یک طوفان تبلیغاتی راه بیندازند. اگر فکر می‌کنید ایده‌ای برای این کار ندارید یا منابع لازم برای ساخت چنین ویدئوهایی را هنوز نمی‌توانید تهیه کنید، این کار را برون‌سپاری کنید. 

شرکت‌های زیادی هستند که تخصصشان تولید محتواهای ویدئویی یا کمپین‌هایی است که به‌سرعت وایرال می‌شوند. در هر صورت، اگر کسب‌وکارتان پتانسیلش را دارد، اصلا از این استراتژی هک رشد چشم‌پوشی نکنید. 

در ویدئوی زیر، می‌توانید یک نمونه از اجرای این استراتژی هک رشد را ببینید:

۱۳. افیلیت مارکتینگ

برخی مشتری‌ها، صرفا خرید از شما را نمی‌خواهند و دوست دارند سودی هم کسب کنند. این گروه، با چیزی بیشتر از کوپن‌های تخفیفی تشویق می‌شوند. باید آن‌ها را در سود خود شریک کنید و به اصطلاح کمیسیون معامله‌ای که برای شما ساخته‌اند را بپردازید.

پس سرکیسه را شل کنید و از امکان افیلیت مارکتینگ کمک بگیرید. با این سیستم، مشتری‌ها می‌توانند در فروش محصولات شریک شوند و در نتیجه، انگیزهٔ بیشتری برای معرفی برند شما خواهند داشت.

۱۴. تاثیر گوگل‌ادز در هک رشد

گوگل‌ادز دقت‌ بالایی در هدف‌گیری مخاطبین دارد. با کمک این ابزار، می‌توانید با قیمتی مقرون‌به‌صرفه به مخاطبان هدف خود دسترسی بیابید و کسب‌وکار خود را توسعه ببخشید. 

گوگل ادز، امکانات خوبی در اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل نتایج به شما می‌دهد تا بتوانید اصلاحات لازم را انجام دهید و نتایج را بهینه‌سازی کنید. این همان چیزی است که هک رشد به دنبال آن است؛ طراحی استراتژی‌های درست بر اساس سنجش و داده‌های معتبر! 

 ۱۵. گوریلا مارکتینگ

داستان موفقیت ردبول ریشه در کمپین‌های موفق گوریلا مارکتینگ این برند دارد.

در سال‌های نخست فعالیت، ردبول در سطل زباله‌های اطراف کلوپ‌های شبانه محله‌های می‌فر و شرق هاید‌پارک، که محل شب‌نشینی ثروتمندان لندنی است، قوطی‌های خالی برند خود را رها می‌کرد.

این کار برای جلب توجه افراد طبقه متوسط انجام می‌گرفت تا با دیدن محصول در پشت ویترین فروشگاه‌ها کنجکاو شوند و نوشیدنی محبوب ثروتمندان را امتحان کنند.

اثر این کمپین در سرعت موفقیت ردبول غیرقابل انکار بود به‌نحوی که در کمتر از یکسال فروش این برند اتریشی در بازار انگلستان از ۵۰۰ قوطی در ماه به بیش از ۳۰۰۰ قوطی افزایش یافت.

اگرچه امروز با افزایش کمپین‌های گوریلا مارکتینگ جلب توجه مخاطبین سخت‌تر شده‌است، اما هنوز هم می‌توان با چاشنی خلاقیت از این فرمول برای هک رشد استفاده کرد.  

۱۶. پلتفرم وفادارسازی مشتریان

باشگاه مشتریان فقط به امتیاز و جایزه دادن به مشتری‌ها محدود نمی‌شود! فکر می‌کنم وقت آن است که کمی دیدتان را تغییر دهید. فرض کنید باشگاه مشتریانی دارید که کمکتان می‌کند مشتری‌ها را عمیق‌تر بشناسید، آن‌ها را گروه‌بندی کنید و بر اساس هر گروه، استراتژی مناسبی تنظیم کنید. یک هکر رشد می‌تواند با استفاده از این بینش داده‌محور، کمپین‌های خلاقانه و کم‌خرج زیادی را اجرا کند.

بین مشتریان راضی و مشتریان وفادار فرق هست. مشتریان راضی شما را به عنوان گزینه اول خرید انتخاب می‌کنند اما مشتریان وفادار شما را به عنوان گزینه اول خرید توصیه می‌کنند. در واقع مشتری وفادار ارتباط عاطفی و عمیقی با برند برقرار می‌کند و همیشه می‌توانید روی آن حساب کنید. اما این موضوع جز با درک عمیق از رفتار و انتظارات مصرف کننده به دست نمی‌آید. 

برنامه‌های وفادارسازی با همین رویکرد یعنی برقرای ارتباط عاطفی عمیق با مشتریان ساخته شده‌اند و ابزارهایی مانند لژیون، این کار را برای شما فوق‌العاده راحت کرده‌اند. چطور؟

حقیقت این است که انسان‌ها را می‌توان دسته‌بندی کرد. یعنی مهم نیست که چه علاقه منحصر‌به‌فردی دارید، از میلیون‌ها تا صدها نفر شبیه به شما هستند. اگر دسته‌ای که در آن قرار می‌گیرید روشن شود؛ می‌توان شما را تا حد خوبی شناخت. اساس برنامه‌های وفادارسازی دسته‌بندی و ارائه پیشنهادات مناسب برای هر دسته است. طوری‌که مشتری احساس کند رابطه‌ای منحصر به‌فرد با کسب‌وکار دارد.

💟 پیشنهاد مطالعه: آموزش راه اندازی باشگاه مشتریان با لژیون در ۵ مرحله

تفاوت بازاریابی سنتی با هک رشد چیست؟

ظهور برخی تکنیک‌ها این سوال را در ذهن مارکترها به وجود می‌آورد که واقعا چه نیازی به این همه تغییر و تحول در دنیای بازاریابی هست؟ مگر نه اینکه هدف هک رشد و بازاریابی سنتی، در نهایت افزایش فروش است؟ پس چرا انقدر روی استفاده از هک رشد تاکید می‌شود؟

شباهت اهداف در هک رشد و بازاریابی سنتی کاملا درست است، اما باید تفاوت‌های زیر را هم در نظر بگیرید:

• بازاریابی سنتی صرفا روی محصول نهایی متمرکز است و اعتقاد دارد فرایند فروش و جذب مشتری، پس از تولید محصول آغاز می‌شود؛ در حالی که استراتژی هک رشد، از همان آغاز تولید محصول روی فرایند جذب مشتری متمرکز است.
• کسب‌وکارهای بزرگ که از بازاریابی سنتی استفاده می‌کنند، اغلب برای استفاده از کمپین‌های عجیب و غریب و بزرگ، محدودیت بودجه ندارند؛ اما کسب‌وکارهای کوچک یا کسانی که قصد صرفه‌جویی دارند، از هک رشد استفاده می‌کنند تا با کمترین هزینه بهترین نتیجه را بگیرند.
• استراتژی‌های هک رشد عموما بر اساس آزمون‌ها، نظرسنجی‌ها، تحقیقات و داده‌ها استوار است و بر همان اساس، تغییر می‌کند، در حالی که بازاریابی سنتی همیشه طبق روش‌ها و چهارچوب‌های تکراری عمل می‌کند.
• در نهایت، تاکید بازاریابی سنتی روی افزایش فروش و جذب مشتریان جدید است، در حالی که هک رشد به استراتژی بازگشت مشتری، جلب رضایت و حفظ مشتریان قدیمی بسیار اهمیت می‌دهد.

💟 پیشنهاد مطالعه: قیف فروش چیست؟ چرا و چگونه آن را بسازیم؟

تفاوت هک رشد و دیجیتال مارکتینگ چیست؟

هک رشد و دیجیتال مارکتینگ در تعریف با هم متفاوت هستند؛ اما هر دو معمولاً همسو با هم استفاده می‌شوند. در تعریف دیجیتال مارکتینگ می‌گوییم: «استفاده از ابزارهای دیجیتال برای بازاریابی و ترویج برند».

پیداست که این تعریف منافاتی با هک رشد ندارد؛ فقط نکته اینجاست که در هک رشد، ما معمولاً خارج از چارچوب فکر می‌کنیم و دنبال راه‌های جدید برای رشد سریع کسب‌وکار هستیم.

همچنین، هک رشد یک نوع طرز فکر و استراتژی است، در حالی که دیجیتال مارکتینگ شامل مجموعه‌ای از تکنیک‌ها، ابزارها، استراتژی‌ها و مهارت‌هاست. با این حساب، مفهوم دیجیتال مارکتینگ از هک رشد گسترده‌تر است و می‌تواند یک مجموعهٔ کامل‌تر و جامع‌تر باشد.

مزایای استراتژی هک رشد چیست؟

اگر با وجود همهٔ توضیحاتی که دادیم، هنوز هم برایتان سوال است که چرا باید از هک رشد استفاده کنید،‌ پاسختان در این بخش است! با اجرای تکنیک‌های هک رشد می‌توانید از مزایای زیر بهره ببرید:

هزینه کم؛ بازدهی بالا

بیشتر استارتاپ‌ها منابع محدودی دارند و برای همین هم به دنبال راهکارهای زودبازده و کم‌هزینه‌تر هستند. برای این کسب‌وکارها، استفاده از استراتژی‌های خلاقانه با حداقل سرمایه‌گذاری، می‌تواند باعث رشد خوبی شود. از یک زاویه دید دیگر هم، اگر تیم کوچکی دارید می‌توانید با یکی دو نفر، استراتژی هک رشد را شروع کنید.

سریع‌تر به نتیجه رسیدن

کارهایی مثل سئو و تولید محتوا که زیرمجموعۀ بازاریابی آنلاین هستند، تاثیرگذاری فوق‌العاده‌ای دارند؛ اما دیر به نتیجه می‌رسند و همان اول کاری برای شما سودآوری ندارند. استراتژی‌های هک رشد که در همین مقاله مفصل راجع‌بهشان صحبت خواهیم کرد، باعث می‌شوند زودتر محصولتان را قضاوت کنید یا حداقل زودتر به کسب درآمد برسید.

تصمیم‌های داده‌محور

کابوس هر بازاریابی تلاش برای فروختن محصولی است که کسی به آن نیاز ندارد. هرچند سال‌ها بازاریابان با این کابوس زندگی کرده‌اند چرا که ذهنیت غالب این بود: «شما محصولی که دارید را می‌فروشید، نه محصولی که دوست دارید بفروشید». هک رشد کاملا با این رویکرد مخالف است!

هکرهای رشد معتقدند نه تنها محصول، که حتی مدل‌های کسب‌وکار به نفع آن واکنش شدیدی که از مشتری انتظار داریم باید تغییر کند. یعنی بهترین محصول برای فروش، محصولی است که نیاز واقعی از مشتریان شما را برطرف کند حتی اگر لازم باشد برای رسیدن به آن بارها و بارها محصول را اصلاح کنید.

به همه چیز شک کنید؛ فکر می‌کنید محصول شما برای مشتری مناسب است؟‌ شک کنید؛ همهٔ فرض‌ها را زیر سوال ببرید. برای چه کسانی مناسب است؟‌ چرا مناسب است؟ چه نیازی را از آن‌ها رفع می‌کند؟‌ چرا باید از محصول شما استفاده کنند؟ چه کمبودی با محصول شما جبران می‌شود؟‌ برای یافتن پاسخ از نظر‌سنجی استفاده کنید. از ابزارهایی مانند Optimizely یا KISSmetrics بهره ببرید. در دسترس و کنجکاو باشید. بازخورد بگیرید. 

طبق یک بررسی از بین ۵۰ کتاب پرفروش در حوزه کسب‌‌وکار در سال ۲۰۱۹ فقط ۳ کتاب نویسندگانی غارنشین داشته‌اند. به این معنی که خود را قرنطینه کرده و در شبکه‌های اجتماعی فعال نبوده‌اند. وبلاگ موفقی نداشته‌اند و بازخوردی از مخاطبان نگرفته‌اند.

۴۷ کتاب دیگر، محصول نویسندگانی با شهرت مجازی بودند که ایدهٔ کتاب‌هایشان با یک مقاله پربازدید و پرمخاطب آغاز شده‌‌است. در واقع آن‌ها به‌جای اینکه شبیه به نویسندگان سنتی خود را در خلوت کتاب‌خانه‌ها محبوس کنند، شبیه به فروشندگان دوره‌گرد با گوش شنوا همیشه در دسترس بوده‌اند.

💟 پیشنهاد مطالعه: مشتری مداری چیست؟ + ۱۰ ایده برای مشتری مداری بهتر

معایب هک رشد چیست؟

دربارۀ معایب این کار دو مورد که بیشتر از همه گفته شده بود را آورده‌ایم؛ اما خیلی دوست داریم که نظر شما را هم بدانیم؛ فکر می‌کنید به جز این دو مورد، هک رشد چه ضعف‌های دیگری دارد؟

دور شدن از استراتژی عمقی

خیلی از کسانی که به هک رشد نقد دارند، می‌گویند که هک رشد، جلوی استراتژی‌های بازاریابی عمیق و قوی را می‌گیرد و می‌تواند در بلندمدت به کسب‌وکار آسیب بزند. چراکه در Growth Hacking استراتژی کوتاه‌مدت و فقط برای زودتر به نتیجه رسیدن است.

اشباع شدن فضای ایده‌پردازی

تا حالا دقت کرده‌اید که وقتی ایده‌ای -مثلاً یک ویدئو- وایرال می‌شود، خیلی سریع همه‌جا از ایده‌های مشابه پر می‌شود. این اتفاق باعث می‌شود که فقط مدت کوتاهی بر سر زبان‌ها باشید و برای دوام آوردن در این ماراتن رقابت، مدام کمپین‌های خلاقانۀ جدید برگزار کنید؛ که خب این کار اصلاً ساده نیست.

۴ نمونه موفق استفاده از هک رشد در ایران و جهان

دراپ‌باکس

در حوزه هک رشد دراپ‌باکس به‌عنوان کمپانی که امروز ۱۰۰ میلیون کاربر دارد کار بزرگی انجام داده است. آن‌ها در آغاز فعالیت‌شان به‌جای صرف هزینه‌ برای ساخت یک ویدیو معرفی محصول، از چاشنی خلاقیت استفاده کردند و یک ویدیو-کلاژ ساختند که پر از میم و ارجاعات کمدی بود. این ویدیو کاملا مناسب رسانه‌هایی بود که در آن منتشر شد و به سرعت تبدیل به یک محتوای وایرال شد. دراپ‌باکس قبل از انتشار این ویدیو ۵۰۰۰ هزار کاربر داشت و چند روز بعد از انتشار این ویدیو ۷۵۰۰۰ کاربر در صف انتظار بودند. 

Airbnb

داستان هک رشد Airbnb از یک ایده ساده و بامزه آغاز شد. برایان و جو پول اجاره محل زندگیشان را نداشتند. آن‌ها تصمیم گرفتند در ازای دریافت کمی پول خانه‌شان را با دیگران تقسیم کنند. برای این‌کار چند تخت بادی خریدند و به مسافرانشان غذای رایگان می‌دادند. برای همین اسم کسب‌وکارشان را Airbedandbreakfast.com گذاشتند که به وضوح استراتژی کارشان را نشان می‌داد. برایان و جو به مرور متوجه شدند که بعضی از مشتریان برای ارزان بودن محل اقامت سراغشان نمی‌آمدند بلکه علاقه‌مند به کسب تجربه اقامت در جاهای متفاوت‌ هستند. آن‌ها این درک را تبدیل به یک ایده جدید کردند و از اجاره یک کاناپه در یک خانه تا اجاره یک جزیره‌ بدون سکنه گسترش دادند و نتیجه آن امروز یک کمپانی ۲.۵ میلیارد دلاری است.  

اسنپ

اسنپ با استراتژی هک رشد، جای خالی‌ای را در بازار هدف گرفت که تا پیش از این اگرچه حس می‌شد، اما راه‌حلی برای آن پیدا نشده بود. حمل و نقل شهری تحت‌تاثیر دو عامل بود اول نبود نرخ از پیش تعیین شده‌ای برای هر سفر، دوم دسترسی به خودرو با محدودیت‌های فراوانی همراه بود. 

از طرف دیگر مسافربرانی در شهر وجود داشتند که به دلیل سختی قواعد شرکت‌های تاکسیرانی، بطور شخصی فعالیت می‌کردند که اغلب به با نبود اعتماد در بین مسافران نسبت‌ به آن‌ها در اولویت انتخاب قرار نمی‌گرفتند. اسنپ با یک محصول راه‌حل مناسب این مشکلات را ارائه داد.

استراتژی بازاریابی اسنپ که شامل ماموریت‌های جذاب برای رانندگان و ارائه تخفیفات شخصی‌سازی شده برای مسافران بود؛ عامل موفقیت دوچندان این کمپانی شد.

دیجیکالا

دیجی‌کالا نتیجه خرید یک دوربین خراب توسط بنیان‌گذارش بود. آن‌ها متوجه دو موضوع شدند اول آن‌که اطلاعات کمی از محصولات الکترونیکی در وب‌سایت‌های فارسی وجود دارد دوم آن‌که خدمات پس‌ازفروش مناسبی برای این محصولات وجود ندارد. آن‌ها ابتدا مرجع اطلاعاتی کاملی درباره محصولاتی که در بازار ایران موجود بود، ساختند؛ بعد با تمرکز بر رضایتمندی مشتری، امکاناتی همچون حمل رایگان، برگشت کم‌دردسر محصولات و توجه به الزامات خریدهای سازمانی، کسب‌وکار موفقی ساختند.  

سخن آخر: با کمترین ریسک، بیشترین نتیجه را به‌دست آورید

هک رشد، ترکیبی از خلاقیت و آزمون است. شما باید ابتدا شرایط موجود و داده‌های واقعی را بررسی کنید و سپس برای بهبود وضعیت، از خلاقانه‌ترین ایده‌ها کمک بگیرید.

در این مقاله، ۱۶ استراتژی هک رشد را به شما معرفی کردیم؛ استراتژی‌هایی که می‌توانند جرقهٔ یک تغییر بزرگ در کسب‌وکار شما باشند. امیدواریم با استفاده از این نکات، قدمی مثبت در حوزه دیجیتال مارکتینگ و جذب مشتری بردارید.

در نهایت، یادتان باشد که همیشه هم تغییرات سریع و ناگهانی جواب نمی‌دهد؛ گاهی باید با صبر و حوصله، تغییرات کوچک اما عمیق ایجاد کنید؛ برای این کار، می‌توانید از استراتژی کایزن که یک رویکرد ژاپنی است کمک بگیرید.

اگر در زمینه اجرای استراتژی‌ها، تجربه‌ای دارید یا سوالی ذهنتان را درگیر کرده‌است، حتما در بخش کامنت‌ها با ما در ارتباط باشید.